Kıyaslama ve güven6 dk okuma

Deprem olduğunda betonarme havuz mu çatlar yoksa hazır çelik havuz mu?

Deprem bir havuzu nasıl zorlar? Betonarme ve çelik gövdeli linerli havuzun zemin hareketine verdiği tepki, bakılacak zemin koşulları ve deprem sonrası kontrol listesi.

Bahçe duvarı önünde oval prefabrik havuz
İçindekiler

Deprem bir havuzu nasıl zorlar?

Deprem bir havuzu üç yoldan zorlar: suyu çalkalar, zemini sarsar ve bazı zeminlerde zeminin kendisini kalıcı olarak yerinden oynatır.

1. Suyun çalkalanması. Sıvı tutan yapıların deprem hesabında suyun etkisi iki parçada ele alınır: duvarla birlikte hareket eden su kütlesi ve yüzeyde ileri geri çalkalanan su kütlesi. Amerikan Beton Enstitüsü'nün sıvı tutan betonarme yapılar için hazırladığı ACI 350.3 belgesi bu iki bileşeni ve çalkantıyı ayrı ayrı tanımlar. Çalkantı, duvarlara normal su basıncının üstünde, yön değiştiren bir yük bindirir ve suyu kenardan taşırabilir.

2. Yer sarsıntısı. Zemin sarsılırken havuz da zeminle birlikte hareket eder. Toprağa oturan bir havuzda duvarların arkasındaki toprak da duvara yük uygular.

3. Kalıcı zemin hareketi. En çok hasar veren etki budur. Suya doygun, gevşek kumlu zeminler kuvvetli sarsıntıda dayanımını yitirip sıvı gibi davranabilir; buna sıvılaşma denir (ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu). Sıvılaşan ya da eşit olmayan biçimde oturan bir zeminde, üstündeki yapının tipi ne olursa olsun hasar beklenir.

İlk iki etkiyi gövde karşılar. Üçüncüsünde belirleyici olan gövde değil, zemindir.

Betonarme havuz zemin hareketine nasıl tepki verir?

Betonarme havuz rijit bir kabuktur; şekil değiştirmeye direnir.

Bu, sarsıntı sırasında bir üstünlüktür: kabuk tek parça davranır, su yükünü ve toprak yükünü birlikte taşır. Zayıf yanı ise kalıcı zemin hareketinde ortaya çıkar. Zeminin bir bölümü oturur, diğer bölümü oturmazsa kabuk bu farkı esneyerek karşılayamaz; zorlanma bir noktada çatlağa dönüşür. Beton basınca dayanıklı, çekmeye karşı zayıf bir malzemedir; çekmeyi içindeki demir donatı karşılar. Bu yüzden donatının doğru tasarlanması ve betonun iyi yerleştirilmesi sonucu doğrudan değiştirir.

Betonarme havuzda suyu tutan katman betonun üstündeki yalıtım ve kaplamadır. Kabukta oluşan bir çatlak yalıtımı da yırtarsa su kaçağı başlar.

Çelik gövdeli linerli havuz nasıl tepki verir?

Çelik gövdeli linerli havuz, betonarmeye göre daha esnek bir sistemdir.

Çelik, kırılmadan önce şekil değiştirebilen bir malzemedir. Gövde parçalarının birleşimleri ve esnek liner, küçük hareketleri çatlamadan karşılayabilir. Bu bir üstünlüktür ama sınırsız değildir:

  • Zemin belirgin biçimde oturur ya da kayarsa gövde eğilebilir, birleşimler açılabilir.
  • Liner esner ama gövde keskin bir biçimde şekil değiştirirse yırtılabilir.
  • Skimmer, nozul ve dip emişin linerle birleştiği yerler ve borular, hareketin toplandığı noktalardır.
  • Gövdenin arkasındaki dolgu sıkı değilse sarsıntıda oturabilir ve gövdeyi desteksiz bırakabilir.

Yani soru "hangisi çatlar" diye sorulduğunda dürüst cevap şudur: betonarme havuzun tipik hasarı çatlaktır, çelik gövdeli havuzun tipik hasarı şekil bozulması, liner ve bağlantı hasarıdır. Hangisinin daha az zarar göreceği önceden söylenemez.

İki sistem deprem etkilerine karşı yan yana

EtkiBetonarme havuzÇelik gövdeli linerli havuz
Suyun çalkalanmasıKabuk yükü taşır; su taşabilirGövde yükü taşır; su taşabilir
Yer sarsıntısıRijit davranırEsnek davranır
Eşit olmayan oturmaÇatlak riskiGövdede eğilme, birleşimlerde açılma riski
SıvılaşmaHasar beklenirHasar beklenir
Su tutan katmanYalıtım ve kaplama; çatlakla birlikte yırtılabilirLiner; esner, sınırı aşılırsa yırtılır
TesisatBağlantı noktaları zorlanırBağlantı noktaları zorlanır
OnarımÇatlak onarımı, yalıtım ve kaplamaGövde düzeltme, liner onarımı ya da yenileme

Tablo bir üstünlük sıralaması değildir. Her satır "bu etkide hangi parça zorlanır" sorusuna cevap verir.

Asıl bakılması gereken: zemin

Havuzun depremdeki davranışını en çok etkileyen şey, üstüne oturduğu zemindir. Karar vermeden önce şunlara bak:

  • Zemin doğal mı, dolgu mu? Sonradan doldurulmuş zemin sarsıntıda oturmaya daha yatkındır.
  • Yer altı suyu ne kadar yüksek? Sıvılaşma için zeminin suya doygun olması gerekir. Yeni Zelanda'nın deprem geoteknik rehberi, sıvılaşan zeminin ağır bir sıvı gibi davrandığını ve boru hattı, rögar, bodrum gibi görece hafif gömülü yapıların yüzeye doğru "yüzebildiğini" yazar.
  • Bahçe yamaçta mı? Eğimli arazide istinat duvarı ve dolgu, havuzla birlikte düşünülmelidir.
  • Bölgenin deprem tehlikesi ne? AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası, konuma göre beklenen yer ivmesini gösterir ve e-Devlet üzerinden sorgulanabilir.

Bir not: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği binaların ve bina türü yapıların deprem tasarımını düzenler. Bahçe havuzunun hangi mevzuata göre projelendirileceği yapının türüne ve belediyenin uygulamasına göre değişir; bu konuda belediyenden ve bir inşaat mühendisinden yazılı görüş al.

Depremden sonra havuzda ne kontrol edilir?

Hissedilen bir depremden sonra şu sırayla bak:

  1. Su seviyesi. Seviyeyi işaretle ve sonraki günlerde izle. Çalkantıyla taşan su ile kaçağı ayırmak için kova testini yap.
  2. Kenar ve duvarlar. Betonarme havuzda yeni çatlak, hazır havuzda duvarda eğilme ya da bombe var mı?
  3. Liner ya da kaplama. Yırtık, açılma, dökülen seramik var mı?
  4. Geçişler. Skimmer, nozul ve dip emiş çevresi yerinde mi?
  5. Makine yeri. Pompa, filtre ve boru bağlantılarında ıslaklık var mı?
  6. Havuz çevresi. Zeminde çökme, yarık ya da kenar taşlarında ayrılma var mı?

Şüpheli bir durum varsa havuzu kullanmadan önce fotoğraf çek ve bir uzmana göster. Havuzu kendiliğinden boşaltma; dolu havuzun suyu duvarları içeriden destekler.

Model Havuz için ne söyleyebiliriz?

Bildiklerimiz: oval ve yuvarlak modellerde gövde çelik kasa, Znplus dikdörtgen modelde panel gövdedir; iç yüzey linerdir; havuz gövdesi 10 yıl garantilidir.

Söylemediklerimiz: havuzlarımız için bir deprem dayanımı değeri ya da "depremde zarar görmez" gibi bir iddia yazmıyoruz. Bahçenin zemini, eğimi ve yer altı suyu hakkında bildiklerini teklif görüşmesinde anlat; zemin hazırlığını sen yaptırırsın, ölçüsünü ve tarifini biz veririz.

Sık sorulanlar

Hazır çelik havuz depreme dayanıklı mıdır?

Böyle bir kesin iddiada bulunmuyoruz. Sitemizde havuzlar için bir deprem dayanımı değeri ya da test sonucu yazmaz. Bir havuzun depremdeki davranışı zemine, sarsıntıya ve kuruluma bağlıdır; bu, her gövde tipi için geçerlidir.

Depremde havuzun suyu taşar mı?

Taşabilir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu, kapalı bir su kütlesinin deprem sarsıntısıyla çalkalanmasına "seiche" der ve yüzme havuzlarında sık görüldüğünü belirtir. Çalkantı suyun bir kısmını dışarı atabilir; bu tek başına gövde hasarı anlamına gelmez.

Deprem bölgesinde havuz yaptırmak sakıncalı mı?

Türkiye'nin büyük bölümü deprem tehlikesi taşır; bu, havuz yapılamaz demek değildir. Doğru soru zeminin durumudur. Dolgu, yamaç ve yer altı suyu yüksek zeminlerde bir inşaat ya da jeoloji mühendisine danışmak doğru olur.

Deprem hasarı garanti kapsamında mı?

Sitede yazan garanti, havuz gövdesi için 10 yıldır. Deprem gibi doğal olayların kapsamda olup olmadığını teklif görüşmesinde sor ve cevabı yazılı al.

Betonarme havuzdaki her çatlak deprem hasarı mıdır?

Hayır. Kaplamadaki kılcal çatlaklar, derz ayrılmaları ve yapısal çatlaklar farklı şeylerdir. Depremden sonra görülen bir çatlağın ne olduğunu ve su kaçırıp kaçırmadığını bir uzman değerlendirmelidir.

Kaynaklar

  1. USGS deprem terimleri sözlüğü: seiche ve sıvılaşma tanımları
  2. USGS: Sıvılaşma nedir?
  3. Yeni Zelanda MBIE: Deprem geoteknik mühendisliği rehberi, Modül 3, sıvılaşma tehlikeleri
  4. Ultra Modern Pool and Patio, teknik bülten 143: havuzu boşaltmanın riskleri
  5. American Concrete Institute, ACI 350.3: Sıvı tutan betonarme yapıların deprem analizi ve tasarımı
  6. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Resmî Gazete 18 Mart 2018, sayı 30364 mükerrer
  7. AFAD: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ve Türkiye Deprem Tehlike Haritası hakkında bilgi

Yazan: Model Havuz. Güncelleme: . Bu yazıdaki fiyatlar sitedeki fiyat listesinden alınır; fiyatlar ve paket içeriği güncellenebilir.

Rehber

Diğer yazılar.

Tüm rehber yazıları